De moord op president Kennedy – deel 13: Deed David Belin z’n uiterste best om Oswald van een alibi te voorzien?
Leestijd: 15 minuten
Leeswijzer: de afbeeldingen geven samen met de onderschriften de essentie weer
Dallas – vrijdagmiddag 22 november 1963, om 12.30: de duiven op het dak
Motoragent Marrion Baker reed op 22 november 1963 achteraan in de rij voertuigen die de auto van president Kennedy door Dallas volgden. Toen hij vlak bij het zgn. Schoolboekengebouw was aangekomen, hoorde hij op Dealey Plaza drie schoten, die het einde betekenden van het leven van Kennedy. Aangezien Baker net een week op hertenjacht was geweest, herkende hij ze direct als geweerschoten. Hij zag veel duiven plotseling opvliegen van het dak van het Schoolboekengebouw en concludeerde dat de schutter daar mogelijk op het dak zat.
Na het derde schot gaf hij extra gas en reed de 60 – 65 meter naar de hoofdingang van het Schoolboekengebouw. De motor parkeerde hij op 15 meter afstand van de hoofdingang en rende naar het gebouw. De manager van het gebouw, Roy Truly, draafde samen met Baker door de lobby en de inpakafdeling om, na enig oponthoud bij de liften, de trap naar de eerste verdieping op te stuiven. Daar ontmoetten zij Lee Harvey Oswald in de lunchroom. Nadat Baker hoorde dat Oswald een van de werknemers was, rende hij met Truly verder de trappen op naar het dak op zoek naar de schutter.
Reconstructies op 20 maart 1964: had Oswald een alibi?
Volgens het Warren Rapport (het eindrapport van de Commissie die de moord op president Kennedy had onderzocht) was de president door Oswald vanuit het Schoolboekengebouw doodgeschoten. Nadat hij het geweer en drie hulzen op de 5e verdieping had achtergelaten, was Oswald volgens het Warren Rapport de trap af gerend en arriveerde hij net voor Baker en Truly in de lunchroom op de eerste verdieping.
David Belin voerde als stafmedewerker van de Warren Commissie op 20 maart 1964 een aantal reconstructies uit, om na te gaan of Oswald inderdaad snel genoeg (dus voor Baker en Truly) in de lunchroom had kunnen komen. Daartoe legden Baker en Truly hun route nogmaals af, dit keer begeleid door Belin en zijn stopwatch. Ook de route die Oswald genomen zou hebben, werd gereconstrueerd. Als Oswald’s route meer tijd had gekost dan die van Baker en Truly, zou hij een alibi hebben gehad.
“De waarheid was mijn enige doel”
Sinds de publicatie in 1964 is er heftige kritiek op het Warren Rapport geleverd. Als reactie op die kritiek zette Belin in 1973 het onderzoek waaraan hij had meegewerkt, nog eens uiteen. In het hoofdstuk over de reconstructies van 20 maart 1964 schrijft Belin:
“De manier waarop we deze tests uitvoerden tonen aan dat we ons uiterste best deden om een alibi voor Oswald te zoeken.”
Bron: David Belin, November 22, 1963: You are the Jury (New York 1973), p. 263.
Met het benadrukken van zijn oprechtheid zette Belin zich af tegen de critici van het Warren-rapport. In 1980 deed hij dit nog eens dunnetjes over: zie afbeelding 1.
Belin maakte geen verslag van de reconstructies
Laten we eens kijken of Belin inderdaad z’n best heeft gedaan om Oswald van een alibi te voorzien. Maar dan we hebben meteen al een probleem, omdat Belin geen verslag van deze reconstructies heeft opgesteld. Daardoor zijn we aangewezen op de verhoren van Truly en Baker die door Belin eind maart 1964 werden afgenomen. Daarbij komt dat die verhoren nogal verwarrend verliepen, omdat wat er op 22 november in werkelijkheid was gebeurd en hoe dat op 20 maart 1964 werd gereconstrueerd, in elkaar over liepen. Daardoor is het lastig om na te gaan hoe de reconstructies waren opgebouwd en of ze waarheidsgetrouw uitgevoerd waren.
Belin in de fout: Baker en Truly buiten het Schoolboekengebouw
Baker had tijdens de reconstructie op 20 maart 15 seconden nodig gehad om naar de stoep voor het Schoolboekengebouw te rijden en vervolgens naar de ingang te rennen. Het Warren Rapport plaatst echter een voorbehoud bij dit eerste stuk van de tijdmeting. Een aantal zaken zou zijn vergeten. Zo zou Baker op 22 november niet meteen na het derde schot van start zijn gegaan, had hij bij het parkeren van zijn motor nog even om zich heen gekeken en moest hij mensen opzij duwen toen hij naar het de ingang van het Schoolboekengebouw rende. Met deze omstandigheden had Belin geen rekening gehouden, waardoor de tijd van Baker op 20 maart te krap zou zijn bemeten. De stopwatch eindigde op 75 seconden, maar daar moeten volgens het Warren Rapport dus een aantal seconden bij opgeteld worden.
Belin opnieuw in de fout: de tijdmeting op 20 maart 1964 begon te vroeg
Wat het Warren Rapport onbesproken laat, is dat de tijdmeting al vanaf het begin niet deugde. De stopwatch begon namelijk te vroeg te lopen. Allen Dulles, oud-directeur van de CIA en een van de zeven Commissieleden, vroeg aan Marrion Baker wanneer de tijdmeting was begonnen:
Dulles: “Kunt u zeggen vanaf welke tijd, vanaf het laatste schot?”
Baker: “Vanaf het laatste schot.”
Belin: “Het eerste schot.”
Dulles: “Het eerste schot?”
Baker: “Het eerste schot. We simuleerden de schoten en toen we daar aankwamen deden we alles wat ik die dag deed en dat zal het minimum zijn geweest, want ik weet zeker, ziet u, dat het me wat meer tijd kostte.” Bron: Bijlagen Warren Rapport, deel 3, p. 252; verhoor op 25 maart 1964.
Maakt het wat uit of de stopwatch begon te lopen na het eerste of het laatste schot? Volgens het Warren Rapport dus blijkbaar niet. Maar het ging om de tijd te meten die Baker nodig had om bij het Schoolboekengebouw aan te komen. Op 22 november kwam hij pas na het derde schot in beweging door gas te geven toen hij nog op de motor zat. Het zou dan voor de hand liggen om ook bij de reconstructie de tijdmeting te beginnen na het laatste schot. Beide reconstructies (die van Baker en Truly en die van Oswald) hadden immers op het zelfde moment moeten starten. Tenslotte kon Oswald – als hij de schutter was geweest – ook pas na het laatste schot beginnen aan zijn route naar de lunchroom op de eerste verdieping. Nou, daar had Belin wel rekening mee gehouden: tijdens de reconstructie van Oswald’s loopje naar de lunchroom begon de tijdmeting logischerwijze pas toen Oswald klaar was met schieten.
Belin ging dus al meteen in het begin van deze reconstructie in de fout. We weten echter niet hoeveel tijd het simuleren van de drie schoten op 20 maart in beslag nam. En dus weten we ook niet hoeveel seconden er van de uiteindelijke tijd van de reconstructie moeten worden afgetrokken. De vooringenomenheid van het Warren Rapport is duidelijk: extra seconden er bij tellen omdat – zoals we zullen zien – de tijden van de reconstructies veel te dicht bij elkaar lagen, maar negeren dat de tijdmeting van Belin te vroeg was begonnen.
Ontbrekende gegevens
Nadat zij het gebouw binnen waren gekomen, renden Baker en Truly door de lobby en vervolgens diagonaal over de inpakafdeling naar de liften (zie Afb. 2). Dit middendeel van de reconstructie blijft in de verhoren van Baker en Truly onderbelicht. Weliswaar meenden zij tijdens de reconstructie op 20 maart 1964 even snel te hebben gerend als op 22 november, maar onbekend is welke tijd daarvoor werd gerekend. En alhoewel Truly en Baker vertelden wat ze bij de lift deden (op knoppen drukken, roepen en tevergeefs wachten op antwoord) blijft het onduidelijk hoeveel tijd het op 20 maart kostte voor zij de lift de lift lieten en de trap op renden. In zijn boek uit 1973 geeft Belin daar evenmin informatie over. Tot slot is onbekend hoe lang beide heren er over deden om boven aan de trap (twee keer negen treden met een plateautje er tussen) te komen.
Ontmoeting met Oswald op 22 november 1963
Het laatste deel van de route kunnen we wat nauwkeuriger bekijken. We geven eerst de gebeurtenissen weer zoals die zich op 22 november 1963 hebben afgespeeld. Vanuit z’n ooghoek ving Baker, toen hij na Truly op het trapportaal van de eerste verdieping was aangekomen, door het raampje van de deur tussen trapportaal en de vestibule (zie Afb. 3 en 4) een glimp op van iemand die daar liep. Truly, die al eerder op de eerste verdieping was aangekomen, had niemand gezien en ook geen glimp opgevangen. Baker rende naar de deur, opende deze en zag toen Oswald in de lunchroom staan. Baker kwam met getrokken revolver op hem af. Oswald was niet buiten adem, zei niets en toonde ook verder geen zichtbare reactie op het pistool dat Baker op een meter afstand op hem richtte.
Truly was de trap naar de derde verdieping al een stukje opgerend, maar ging terug toen hij merkte dat Baker niet meer achter hem aan kwam. Truly liep over het trapportaal, deed de deur (met het raampje) open en zag Baker en Oswald daar staan. Baker vroeg Truly of hij de man kende. “Ja”, zei Truly, “dat is een werknemer van mij.”
Wanneer stopte Belin de tijdmeting op 20 maart 1964?
We weten dat de teller van Belin stopte op 75 seconden, maar waar stond iedereen toen? Commissielid Allen Dulles wilde dat ook weten:
Dulles: “Ik wil het helder hebben en voor het verslag, het [de tijdmeting] begon bij het eerste schot en wanneer stopte het, toen u Oswald zag?”
Baker: “Toen wij Oswald zagen.”
Dulles: “Toen u Oswald zag? ”
Baker: “Ja, meneer.”
Bron: Bijlagen Warren Report, deel 3, p. 252; verhoor op 25 maart 1964.
Duidelijk is dat Baker’s antwoord (“toen wij Oswald zagen”) betekent dat Belin de stopwatch pas uitzette toen ook Truly de lunchroom binnenkwam. Zou Dulles, die bijna tien jaar lang directeur van de CIA geweest, echt niet in de gaten hebben gehad dat de tijdmeting te lang was doorgegaan? Dat Belin zijn mond hield, toen Dulles aan Baker vroeg wanneer de meting stopte, spreekt boekdelen. Je mag aannemen dat, als Belin de tijd eerder had stopgezet, hij zou hebben ingegrepen. Dat had hij net daarvoor immers ook gedaan toen Baker het verkeerde schot als startpunt aanmerkte. Maar dacht Belin werkelijk dat de meting pas behoorde te stoppen toen iedereen elkaar in de lunchroom ontmoette? Of zag hij nu pas dat hij een fout had gemaakt, maar durfde hij dat niet te zeggen?
Hoeveel seconden liep de stopwatch te lang door?
We weten nu dat de tijdmeting te lang door liep, maar hoeveel seconden moeten er van de eindtijd van 75 seconden worden afgetrokken? Dat proberen we uit te rekenen door de gebeurtenissen tijdens de reconstructie op de eerste verdieping na te lopen. Tijdens de besprekingen daarvan vroegen Belin en de Commissieleden vaak aan Baker en Truly wat ze op 22 november hadden gedaan. Dat was noodzakelijk om een goed beeld te krijgen van wat er precies was gebeurd. Maar door deze manier van verhoren is het niet steeds duidelijk of Baker en Truly deze handelingen eveneens tijdens de reconstructie van 20 maart hebben verricht.
Baker kwam een of twee seconden na Truly boven aan de trap, liep of rende over het trapportaal de 5½ meter naar de vestibuledeur en deed die vervolgens open. Volgens hem rende hij op 22 november door het trapportaal, maar het is niet bekend of hij dat op 20 maart ook deed. Bij een stevig wandeltempo zou Baker drie seconden over de 5½ meter hebben gedaan en rennend twee seconden. Daarna was het wachten op Truly. Toen Truly een paar treden de trap naar de tweede verdieping (“3rd floor”) op was gerend, merkte hij dat Baker niet meer achter hem aan kwam, ging de trap weer af en liep vervolgens naar de vestibuledeur.
Maar dan gaan de reconstructie en de werkelijke gebeurtenissen op 22 november opnieuw door elkaar lopen. Truly dacht dat hij op 22 november de deur van de vestibule open had gedaan. Op de deur zat een dranger waardoor de deur automatisch (na drie seconden) was gesloten nadat Baker naar binnen was gegaan. Maar we weten niet of Truly ook tijdens de reconstructie op 20 maart de deur zelf had geopend, of dat men die, na Baker’s entree, open had laten staan. Verder zat er een overlap in tijd tussen de activiteiten van Baker en Truly. Truly zal immers al bezig zijn geweest de trap af te lopen toen Baker bij de deur van de vestibule was aangekomen. Vandaar dat we in afbeelding 6 drie tot vijf seconden hebben gerekend voor de tijd die Truly nodig had om het trapportaal over te steken en (eventueel) de deur open te doen.
In afbeelding 6 staan de activiteiten van Baker en Truly onder elkaar met daar achter de minimum en maximum tijden die ze op 20 maart geduurd zullen hebben. Al met al liep de teller dus zeven tot elf seconden te lang door en had de stopwatch op 64 of op 68 seconden moeten blijven staan. Dat is dus ongerekend de aftrek van seconden vanwege het te vroeg beginnen van de tijdmeting.
Een glimp van Oswald?
Baker ving door het raampje van de deur naar de vestibule een glimp op van iemand die daar liep. Baker veronderstelde later dat dit Oswald was geweest, maar op het moment zelf wist hij dat natuurlijk niet. Getuige afbeelding 3 (en 5) moest Truly over het trapportaal naar de trap lopen die naar de tweede verdieping leidde. Daardoor kan het evengoed de weerkaatsing van Truly zijn geweest die Baker waarnam. Oswald was de deur al voorbij en die was vanwege de dranger waarschijnlijk al helemaal gesloten. Truly had blijkbaar de deur niet horen sluiten, hij zegt daar in ieder geval niets over. Het kan alleen een glimp van Oswald zijn geweest als Oswald, nadat hij in de lunchroom was aangekomen, weer terug was gelopen, bijvoorbeeld omdat hij mensen op de trap had gehoord. Kortom: we weten niet of Baker terecht veronderstelde dat hij inderdaad een glimp van Oswald had waargenomen, ook al gaat het Warren Rapport er van uit dat dit wel zo was.
Het Warren Rapport gaat in de fout
Baker was bij het traplopen verder (“een paar voet”) achterop geraakt op Truly. Waarschijnlijk kwam dat omdat hij ondertussen zijn revolver te voorschijn had gehaald. Belin vroeg voor alle zekerheid aan Truly of hij (op 22 november) goed om zich heen had gekeken nadat hij op het trapportaal was aangekomen:
Belin: “Welnu, toen u zei dat u door rende naar links, keek u recht voor u uit om te zien of er iemand in dat gebied was, of was u alleen maar bezig om naar boven te gaan?”
Truly: “Als er iemand was geweest in dat gebied, zou ik hem hebben gezien.”Bron: Bijlagen Warren Rapport, deel 3, p. 223.
Het Warren Rapport concludeert daaruit dat Oswald al in de lunchroom was voordat Truly bovenaan de trap was aangekomen:
“… de man [Oswald] moet de vestibule [van de lunchroom] binnen zijn gegaan slechts twee seconden voordat Baker boven aan de trap aankwam. Toch moet hij de vestibule bereikt hebben voordat Truly boven aan de trap aankwam, want Truly zag hem niet.”
Bron: Warren Rapport, p. 151.
Het Rapport bedoelt te zeggen dat Oswald al voor Baker in de lunchroom was, maar ook al voordat Truly het trapportaal kon overzien. Ten onrechte trekt het Rapport daaruit niet de conclusie dat de tijdmeting had moeten stoppen toen Truly bijna bovenaan de trap was. Belin had dus niet moeten wachten tot Truly in de lunchroom kwam. Hoe konden de opstellers van het Rapport dat ooit hebben gemist?
Nogmaals: Oswald’s alibi
Op 20 maart eindigde de stopwatch op 75 seconden: toen bevonden Baker en Truly zich allebei in de lunchroom. Als we het gemiddelde van de door ons in afbeelding 6 berekende tijden daar van af trekken (9 seconden) komen we uit op een eindtijd van 66 seconden. Kon Oswald na 66 seconden van de vijfde verdieping al in de lunchroom zijn aangekomen? Nee, want de tijdtest die Belin liet uitvoeren, gaf aan dat Oswald daar minstens 74 seconden voor nodig had. Ook als we uitgaan van het minimum (zeven seconden) dat van de 75 seconden zou moeten worden afgetrokken, zou Oswald te weinig tijd hebben gehad. Dan zou hij, toen de teller op 68 (=75-7) seconden stond, op de trap naar de tweede verdieping tegen Truly zijn opgebotst. Op basis van deze reconstructies had Oswald niet de moordenaar van Kennedy kunnen zijn. Daarbij hebben we paar seconden dat de tijdmeting te vroeg was begonnen nog niet eens meegerekend.
Hoe kon Oswald dan in de lunchroom zijn gekomen?
Er blijft – op z’n zachtst gezegd – iets mysterieus aan deze gang van zaken. Baker rende op 22 november 1963 het Schoolboekengebouw gebouw binnen om naar degene te zoeken die met een geweer op president Kennedy had geschoten. In de lunchroom op de eerste verdieping kwam hij degene tegen waarvan de volgende dag werd vastgesteld dat het de eigenaar van dat geweer was. Op zijn minst kun je zeggen dat die ontmoeting voor Oswald – als hij de schutter niet was geweest – een noodlottig toeval was.
Kan Oswald langs een andere route in de lunchroom zijn gekomen? Getuige afbeeldingen 2 en 8 loopt er ook een andere trap naar de eerste verdieping. Oswald zou in zijn verhoor hebben gezegd dat hij van de eetruimte op de begane grond (de ‘dominoroom’) naar de lunchroom op de eerste verdieping was gegaan om een flesje cola uit de automaat te halen. Alhoewel ook Oswald vaak in de dominoroom was te vinden, werd deze vooral gebruikt door niet-witte medewerkers. Het was sober ingericht; er waren daar geen automaten. Door de trap vlak bij de ingang (zie afb. 8) te gebruiken, kon Oswald nog voor Baker en Truly in de lunchroom zijn aankomen. Maar deze mogelijkheid wordt in het Warren Rapport niet genoemd.
Conclusies
We stelden vast dat de stopwatch negen seconden te lang door liep. Uit het verhoor van Marrion Baker door Allen Dulles bleek immers dat de tijdopname niet stopte toen Truly boven aan de trap was aangekomen, maar pas toen Truly zich bij Baker had gevoegd. Je kunt vermoeden dat er van de kant van Belin kwade opzet in het spel was. Als hij de stopwatch op 66 seconden had stilgezet, had Oswald niet de dader kunnen zijn: die had tien seconden meer nodig om in de lunchroom te kunnen komen. Weliswaar stelt het Rapport dat het eerste deel van Baker’s route te krap was bemeten, maar dit argument zou niet sterk zijn overgekomen. Daardoor zou de conclusie van het Warren Rapport (“Oswald is de dader”) een stuk minder overtuigend zijn geweest. Dat het Rapport niet vermeldt dat de tijdmeting een aantal seconden te vroeg was begonnen, geeft haar vooringenomenheid aan.
Het is overigens mogelijk dat Belin pas tijdens de verhoren in de gaten kreeg dat zijn reconstructie niet goed was uitgevoerd, maar daar zijn mond over hield. Maar ook dan was er sprake van kwade opzet. Er is nog een derde mogelijkheid, namelijk dat Belin werkelijk dacht dat het logisch was de meting pas te beëindigen op het moment dat Baker en Truly beiden (met Oswald in de geest aanwezig) in de lunchroom waren aanbeland. In dat geval was er bij Belin geen sprake van kwade opzet, maar van stupiditeit. Wat op dit punt je mening over Belin ook is (leugenaar of sufferd), het geeft een ontluisterend beeld van de manier waarop Belin en het Warren Rapport met het belangrijkste deel van het onderzoek zijn omgesprongen: Oswald’s alibi.
Belin zei dat hij zijn uiterste best had gedaan om Oswald van een alibi te voorzien. Maar hij had niet de moeite genomen om een nauwkeurig verslag van de reconstructies op te stellen. Veel bezwaarlijker is dat de tijd die hij voor de route van Baker en Truly had geklokt, totaal niet spoorde met de waarheid die volgens hem zijn enige doel was geweest. De vertekende uitkomst van de reconstructie nagelde Oswald als schuldige aan het kruis. Vanwege de vele (al dan niet opzettelijke) fouten die Belin maakte, proberen we in deel 14 van deze serie de werkelijke tijd te bepalen die het Baker en Truly moet hebben gekost om de lunchroom te bereiken.
Bronnen
Literatuur: Warren Report p. 151-153; Harold Weisberg, Whitewash: The Report on the Warren Report (Hyattstown 1965); Sylvia Meagher, Accessories After the Fact (New York 1967) p. 70-75; David W. Belin, November 22, 1963: You Are the Jury (New York 1973) p. 258-268; Howard Roffman, Presumed Guilty: Lee Harvey Oswald in the Assassination of President Kennedy (New Jersey 1975), p. 201-209; Michael T. Griffith, The Baker-Oswald Encounter: Proof That Oswald Did Not Shoot JFK?, www.maryferrell.org, geraadpleegd op 2 augustus 2023; Flip De Mey, Cold Case Kennedy (Tielt 2013), p.348-351.
Verhoren: Roy Truly (3H 212-241 – 24 maart); Marrion Baker (3H 242-270 – 25 maart). De verhoren zijn ook op het internet te raadplegen.
Herkomst afbeeldingen
Afb. 4:
(https://texashistory.unt.edu/ark:/67531/metapth49620/m1/1/?q=Texas%20School%20Book%20Depository: University of North Texas Libraries, The Portal to Texas History, https://texashistory.unt.edu; crediting Dallas Municipal Archives.
Afb. 7: (https://texashistory.unt.edu/ark:/67531/metapth49480/m1/1/?q=Texas%20School%20Book%20Depository: University of North Texas Libraries, The Portal to Texas History, https://texashistory.unt.edu; crediting Dallas Municipal Archives.
Plan voor de volgende delen
- deel 14: Reconstructie van de tijd die het Baker en Truly in werkelijkheid gekost moet hebben om de lunchroom op de eerste verdieping te bereiken (verwachte publicatiedatum: februari 2025).
- deel 15: Reconstructie door de Warren Commissie van de tijd die het Oswald gekost zou hebben om van de 5e verdieping de lunchroom op de 1e verdieping te bereiken.
- deel 16: Reconstructie van de tijd die het Oswald in werkelijkheid gekost moet hebben om van de 5e verdieping de lunchroom op de eerste verdieping te bereiken.
- deel 17: Vondst van de papieren zak (waarin het geweer door Oswald vervoerd zou zijn) op de 5e verdieping.
- deel 18: Het ontbrekende uur: Oswald op het politiebureau te Dallas tussen 2 tot 3 uur op vrijdagmiddag 22 november 1963.
- deel 19: Verhoren van Oswald op 22, 23 en 24 november 1963.